انار تکانی در منگره:رقصی از رنگ و طعم در دل پاییز و حکایت یک فرهنگ
در گوشه و کنار این سرزمین کهن، هر پاییز، با خود نوید جشنی دیگر را به ارمغان میآورد؛ جشنی سرخ و شیرین به نام انار تکانی اما در دل منطقه زیبای منگره، این رسم دیرینه، نه تنها یک فعالیت کشاورزی، بلکه آیینی است که ریشههایش در عمق فرهنگ و زندگی مردم این مرز و بوم، بهویژه باغداران زحمتکش، جا خوش کرده است. اینجا، انار تکانی، بهانهای است برای زندگی، برای با هم بودن و برای شکرگزاری از سخاوت طبیعت.
با شروع فصل هزار رنگ پاییز و رسیدن دانههای یاقوتی انار، باغهای پربار دیار منگره،(بخش الوار،ازتوابع شهرستان اندیمشک شمال استان خوزستان)میزبان شور و هیجانی وصفناپذیر میشوند. مردمان روستا، از پیر و جوان، دست به دست هم میدهند تا حاصل یک سال رنج و تلاش خود را از دل شاخههای سر به فلک کشیده انار به دامان بکشند.
اینجاست که “تکاندن” انارها آغاز میشود؛ حرکتی موزون و پر از امید که ثمرههای سرخ را از درخت جدا کرده و آماده مراحل بعدی میکند.در این میان، نقش کودکان بیبدیل است؛ با دستان کوچک و پرتوانشان، کمک میکنند تا انارها در سطلها و سبدهای آماده شده جمعآوری شوند.
سپس نوبت به شکافتن این گویهای سرخ میرسد. معمولاً این وظیفه به عهده مرد خانه است که انارها را با مهارت خاصی میشکافد _یا سر میبُرد_ . پس از آن، زنان هنرمند منگره با دستکشهای مخصوص به یاری میآیند تا با ظرافت خاصی انارها را بتکانند و دانههای مرواریدگونه آن را جدا کنند.
هر دانه انار، گواه یک داستان است؛ داستانی از خورشید تابستان و باران پاییز، از دستهای پرتوان باغبان و سخاوت طبیعت. این جداسازی دانهها گاهی به شیوه سنتی و مستقیم انجام میشود و گاهی نیز، در برخی نقاط، انارها را میشکافند و جلوی آفتاب میگذارند تا پوست و دانهها راحتتر از هم جدا شوند.و اما اوج این رسم دلپذیر، زمانی است که دانههای سرخ و آبدار، با نهایت لطافت بر روی پارچههای تمیز یا سینیهای بزرگ پهن میشوند.
مقصد این دانهها، آغوش گرم و دلنشین خورشید است. زیر نگاه مهربان آفتاب پاییزی، این دانهها به مدت سه روز در معرض تابش قرار میگیرند تا رطوبت خود را از دست داده و به یک منبع غنی از طعم و انرژی تبدیل شوند.
نکته جالب اینجاست که هر روز این دانهها جمعآوری شده و کمی ضخیمتر دوباره پهن میشوند؛ عملی که در زبان محلی به آن “لمکه” میگویند. این فرآیند خشک شدن، نه تنها راهی برای حفظ و نگهداری این میوه بهشتی است، بلکه طعم و عطر آن را نیز عمیقتر و دلنشینتر میکند.پس از اتمام برداشت اصلی انارها، باغداران چند روزی را به استراحت میپردازند.
سپس، برای جمعآوری انارهای باقیمانده بر روی درختان – آنهایی که در مرحله اول برداشت کوچک بودند یا جا مانده بودند – اقدام میکنند. این مرحلهی تکمیلی که در محل به عمل “لیفنی” معروف است، تضمین میکند که هیچ محصولی از دست نرود و بیشترین بهرهوری از هر درخت حاصل شود.»
دانههای خشکشده انار منگره، گنجینهای با ارزش هستند که مصارف متنوعی دارند: خورشت میرعالیخان: این مایه پرارزش، اصلیترین ماده اولیه برای تهیه غذای سنتی و لذیذ خورشت میرعالیخان است که نامش، خود حکایت از اصالت و ریشهدار بودن در این منطقه دارد. رب انار : بخش دیگری از این دانهها به رب انار تبدیل میشود؛ چاشنی ترش و بینظیری که در بسیاری از غذاهای محلی جایگاه ویژهای دارد. عذای ترشاب و چاشنی سایر غذاها : دانههای خشک یا رب انار، طعمدهنده اصلی غذای ترشاب و همچنین چاشنی بیبدیلی برای ترش و شیرین کردن دیگر غذاها هستند.و این تمام ماجرا نیست!
مردم باهوش و خلاق منگره حتی از پوست انار نیز به شیوههای مفید و پایداری استفاده میکنند: رنگرزی: پوست انار، منبع طبیعی و بسیار خوبی برای تولید رنگهای گیاهی در هنر رنگرزی است و به الیاف، رنگهایی گرم و طبیعی میبخشد. سوخت : در زندگی عشایری و روستایی، پوست خشکشده انار به عنوان یک سوخت طبیعی و کارآمد برای افروختن آتش و پخت و پز غذا مورد استفاده قرار میگیرد.
انار تکانی در منگره، فراتر از یک برداشت ساده، نمادی است از صبر و شکرگزاری، از کار گروهی و پیوند ناگسستنی انسان با طبیعت. این رسم، هر ساله با شور و شوقی تازه تکرار میشود و خاطرات شیرینی را برای نسلها به ارمغان میآورد؛ خاطراتی به سرخی دانههای انار و به شیرینی طعم بهشتی آن. این آیین، داستانی است از فرهنگ غنی و زندگی پربار مردم منگره که هر دانه انار آن، عطر و طعم اصالت را با خود حمل میکند.میدواریم با همبستگی و همدلی، همچون دانههای انار در کنار هم، شاهد رونق و شادکامی روزافزون شهرمان باشیم.
به قلم: میرکیانفر
About The Author
